[!upload-image.png]

Để cứu Vương cung thánh đường Sainte Anne de Détroit — một nhà thờ lịch sử được xây dựng từ năm 1886 — Tổng giáo phận Detroit đã thực hiện một thỏa thuận rất khác thường: chuyển quyền sở hữu nhà thờ và khu đất cho một tổ chức Công giáo phi lợi nhuận, trong khi Giáo hội vẫn tiếp tục sử dụng và điều hành nơi đây như một giáo xứ.

Mô hình này có thể trở thành giải pháp cho những giáo xứ Công giáo khác có đời sống đức tin mạnh nhưng thiếu nguồn lực tài chính.

Một nhà thờ đứng trước nguy cơ xuống cấp
Đức ông Chuck Kosanke được bổ nhiệm làm cha sở Sainte Anne vào năm 2016 với nhiệm vụ cứu nhà thờ Gothic Revival có hai tháp chuông. Sau nhiều năm không được bảo trì đầy đủ, công trình đã xuống cấp nghiêm trọng.

Vốn nổi tiếng trong Tổng giáo phận Detroit với biệt danh “Mr. Fix-It”, Đức ông Kosanke đã thử nhiều cách gây quỹ. Tuy nhiên, ông chỉ huy động được khoảng 5 triệu USD, trong khi chi phí phục hồi toàn diện ước tính lên tới 26 triệu USD. Giáo xứ tuy phát triển nhưng phần lớn giáo dân có thu nhập khiêm tốn, không thể đóng góp nhiều.

Đến mùa xuân năm 2022, ông cảm thấy gần như hết hy vọng. Sau khi cầu nguyện, ông nói với Chúa rằng nếu Ngài muốn nhà thờ được phục hồi thì phải có một giải pháp nào đó xuất hiện.

Khoảng 10 phút sau, ông nghĩ đến Mark Pulte, một nhà xây dựng và phó chủ tịch Pulte Family Charitable Foundation. Gia đình Pulte vốn có lịch sử đóng góp lớn cho Giáo hội Công giáo và các hoạt động từ thiện.

Cuộc gặp gỡ này đã dẫn đến một đề nghị đặc biệt: gia đình Pulte sẽ tài trợ nhiều hơn số tiền Giáo hội yêu cầu, nhưng Giáo hội phải chuyển quyền sở hữu bất động sản cho một tổ chức phi lợi nhuận.

Thỏa thuận chưa từng có
Tháng 3/2025, Tổng giáo phận Detroit và tổ chức The Catholic Initiative công bố rằng Vatican đã phê chuẩn thỏa thuận.

Theo đó, Tổng giáo phận chuyển quyền sở hữu nhà thờ và khu đất cho The Catholic Initiative. Đổi lại, Giáo hội nhận được hợp đồng thuê có thể gia hạn trong 200 năm, với mức thuê tượng trưng chỉ 1 USD mỗi năm, để tiếp tục vận hành nơi đây như một giáo xứ Công giáo.

The Catholic Initiative cam kết:

30 triệu USD để phục hồi nhà thờ và các cơ sở vật chất.
20 triệu USD lập quỹ tài trợ lâu dài để trang trải việc bảo trì và các nhu cầu tương lai.
Việc chuyển giao quyền sở hữu hoàn tất vào tháng 7/2025. Nhà thờ phải đóng cửa vào tháng 1/2026 sau khi hệ thống lò sưởi bị hỏng, và dự kiến mở cửa trở lại vào cuối năm 2027.

The Catholic Initiative hy vọng mô hình này có thể cứu những giáo xứ mà họ gọi là “high-faith, low-funds” — đức tin mạnh nhưng ít tiền, đồng thời biến chúng thành những “trung tâm truyền giáo” phục vụ cộng đồng.

Giáo xứ phát triển, khu phố cũng hồi sinh
Sainte Anne được thành lập năm 1701, cùng thời điểm người Pháp thành lập Detroit. Đây là giáo xứ Công giáo có lịch sử liên tục lâu đời thứ hai tại Hoa Kỳ, chỉ sau giáo xứ St. Augustine ở Florida.

Nhà thờ hiện nay nằm tại khu Mexicantown của Detroit và chủ yếu phục vụ cộng đồng người Mỹ gốc Mexico, người nhập cư mới và những tín hữu sống ở nơi khác nhưng bị thu hút bởi vẻ đẹp lịch sử của nhà thờ.

Trong 10 năm qua, giáo xứ đã tăng từ khoảng 500 lên 800 gia đình.

Một thành viên hội đồng tài chính giáo xứ, ông Gilberto Garza, người được rửa tội và lớn lên tại Sainte Anne, mô tả ánh sáng xuyên qua các cửa kính màu và chiếu lên tường, trần nhà khiến người ta cảm nhận được sự nhỏ bé của mình trước Thiên Chúa.

Một yếu tố khác khiến dự án hấp dẫn là khu vực xung quanh đang được đầu tư mạnh. Đáng chú ý, Ford Motor Co. đã đầu tư khoảng 1 tỷ USD vào việc mua và phát triển Michigan Central Station, cách nhà thờ chưa tới một dặm.

Đối với The Catholic Initiative, mục tiêu không phải là biến Sainte Anne thành một “bảo tàng”, mà là bảo tồn một nhà thờ đang thực sự sống và phục vụ một cộng đồng đang phát triển.

Một mô hình có thể nhân rộng?
Ban đầu, chính Tổng giám mục Allen Vigneron cũng hoài nghi về việc chuyển quyền sở hữu cho một tổ chức bên ngoài.

Đức ông Kosanke lập luận rằng vấn đề không phải là Giáo hội có bán nhà thờ hay không, mà là bán cho ai và vào thời điểm nào. Nếu không có nguồn tiền phục hồi, trong vòng 7–10 năm nhà thờ có thể không còn đủ điều kiện để sử dụng, lúc đó Giáo hội có thể buộc phải bán cho bất kỳ ai. Ngược lại, thỏa thuận hiện tại giúp nhà thờ được phục hồi và tiếp tục phục vụ giáo dân trong 200 năm tới.

Các chuyên gia luật Giáo hội và quản trị tài sản tại Đại học Notre Dame cũng đánh giá mô hình này khá tích cực. Họ cho rằng nó khác với mô hình “trusteeism” từng phổ biến tại Mỹ, vì Tổng giám mục và cha sở vẫn điều hành giáo xứ, chứ không phải tổ chức sở hữu tài sản.

Thỏa thuận còn có điều khoản cho phép quyền sở hữu trở lại Giáo hội trong một số trường hợp, chẳng hạn hợp đồng thuê không được gia hạn hoặc tổ chức phi lợi nhuận giữ tiền quỹ một cách vô lý.

Một chuyên gia luật giáo luật nhận xét rằng đây là mô hình thú vị, có sự bảo vệ cho cả Giáo hội lẫn nhà tài trợ, dù việc áp dụng ở quy mô nhỏ hơn có thể không dễ vì số tiền cần thiết rất lớn.

Vatican cũng phê duyệt thỏa thuận tương đối nhanh và không đặt điều kiện, cho thấy Rome có thể đang cởi mở hơn với những giải pháp sáng tạo để cứu các tài sản Giáo hội đang gặp khó khăn.

Bảo đảm tương lai
Đối với giáo dân Sainte Anne, điều quan trọng nhất là nhà thờ sẽ tiếp tục tồn tại.

Giáo xứ có thể tự trang trải chi phí hoạt động, một phần nhờ tiền cho thuê trường học cũ, nhưng không đủ khả năng chi hàng chục triệu USD cho việc đại trùng tu.

Garza thừa nhận rằng nếu chỉ dựa vào nguồn lực của giáo xứ, việc phục hồi toàn diện gần như không thể xảy ra.

Ban đầu ông cũng nghi ngờ thỏa thuận quá tốt để có thật: “Chắc chắn phải có điều kiện gì đó.”

Nhưng giờ đây ông cảm thấy yên tâm. Điều quan trọng nhất đối với ông không phải là ai đứng tên trên giấy tờ, mà là con cháu ông vẫn sẽ có một nhà thờ để đến cầu nguyện trong tương lai.

Câu chuyện Sainte Anne vì thế có thể mở ra một hướng đi mới cho Giáo hội Mỹ: không nhất thiết phải sở hữu bất động sản để bảo đảm một nhà thờ tiếp tục là nhà thờ, miễn là quyền sử dụng, mục đích tôn giáo và quyền điều hành của Giáo hội được bảo vệ lâu dài.